Saturday, April 21st, 2018
header

Isbahaysiga Jeegaanta: Bilawgiisii La Eeday iyo Burburka Uu Sababi Karo (Qormada kowaad)

Waxa  aynu ka soo baxnay doorasho sidii ugu xumayd u qaybisay ummadda Somaliland. Beretankani waxa ka dhacay boob, sharci la baal-maray, bogdoox iyo carruur baasuuke lala dhacay. Waxyaabaha ugu waaweyn ee bud-dhigga u ahaa loollankii KULMIYE waxa ugu weyn abaabulka waxa loo yaqaanno ”Jeegaanta”. Waxa aan qormooyin kooban ku eegi doonaa Jeegaanta: bilawgeedii, boogaha ay dalka u geystay, baqaha aan ka qabo in ay dalka burburiso iyo sida ay u baabbiinayso sinnaanta shacbiga Somaliland.



Maqalka Isbahaysiga Jeegaantu waxa uu la bilaabmay doorashooyinkii Somaliland ka dhacay intii Ingiriisku haystay ama horraantii 1960kii. Waxaana jiray qorshe la rabay in ay beelo gaar ahi gacanta ku hayaan Maxmiyadda madax bannaanida ka qaadanaysa Boqortooyada UK. Maadaama oo loo arkay in Somaliland noqonayso meel u xidhan cid gaar ah, waxa ay beelaha qaarkood yidhaahdeen ”Kii Xamar na geynaya ayaanu codka siin doonnaa”.

Naxligaas la dhex dhigay ummaddu waxa uu sababay in loo kala horreeyo Muqdisho iyo in shuruud la’aan lagu wareejiyo xorriyaddii loo halgamay. Maanta waxa laga cabanayaa Galbeedka Hargeysa iyo Bariga Burco, laakiin xisbiga SNL waxa Guddoomiye iyo Xoghaye Guud ka ahaa Sheekh Cumar Askar iyo Maxamed Xaaji Ibraahin Cigaal oo isku beel ah. Markii taas laga biyo-diiday ayaa ay beelaha qaarkood xal moodeen in Banaadir la isku shubo, si aan beledka beel qudhi u xukumin.



Halkaasna waxa god madaw ku dhacay aayihii ummaddu naawilaysay iyo naruuradii laga qabay in aynu noqonno dad aan la gumeysan oo taladooda gacanta ku haya. Waxa se laga korodhsaday beer-caddaad iyo burbur. Kuwii is-diiddanaa oo dhan canka ayaa la geliyay, waxaanay calafsadeen ciqaab iyo cidhib-xumo ay in badan dibinta ka cuneen.

Dastuurka Somaliland waxa uu dhigayaa in qofku wax dooran karo, isagana la dooran karo. Ujeeddada codbixinta shacbigu waa in ay murashixiinta ku kala doortaan kartidooda, aragtidooda, waxqabadkooda iyo qorshahooda maamulka ay dalka ku hagi doonaan. Laakiin waxa aad mooddaa in is-bahaysiyada lagu baaqayaa ay yihiin kuwo burinaya wada-jirkii iyo walaanimadii shacbiga Somaliland. Waxa aad mooddaa in xulafada jeegaanta ee aynu maqlaynnaa in ay u eegyihiin hannaanka Kiiniya ee ku salaysan in ay qowmiyadda Kuukuuyada iyo bahaheedu ay weligood talada gacanta ku hayaan. Awood-maroorsigaasi waxa uu Kiiniya geliyay xaalad amni xumo, iyada oo marar badan lagu sigtay in ay qarxaan dagaallo sokeeye.

Waxa aad mooddaa in lagu talo galay in ummaddeena loo qaybiyo madiidin iyo madax, la-maamuleyaal iyo masuuliyiin, madaxweynayaal iyo maxas. Ujeeddada rasmiga ah ee Jeegaantu waa in ay talada Somaliland gacanta ku hayaan laba qoys oo keli ahi. Cid kasta oo ka soo jeedda beelaha kalena waxa la rabaa in ay shacab ahaadaan. Himilada loo unkay gaashaanbuurtani waa in la duudsiyo dhammaan dadka intiisa kale. Si kasta oo loo tartamo, waxa la rabaa in la boobo codka ummadda. Marka laga yimaaddo kuraasida qaranka, waxa xitaa la qoonddeeyay in ciidanka dalka loo dhiso qaab u adeegaya labada qolo ee hagbadda ku jira. Taasna waxa marag u ah sida dhammaan xilalka muhiimka ah ee ciidamada qaranka loogu dhiibay dad gooni ah.



Waxyaabaha ay ummadda Somaliland ku kellifay gooni-u-goosadka waxa ka mid ah in xilalkii muhiimka ahaa ee Soomaaliya loo dhiibay dadkii ka soo jeeday dhulkii Talyaanigu gumaysan jiray. Duudsigaasi waxa uu sababay in saraakiishii ciidanka ee reer Somaliland ay inqilaab ku kacaan Disember 1961kii, inaga oo aan laba sanno la qaadan Soomaaliya ayaynu ka biyo-diidnay hannaankii xukuumadaha Xamar.

Markii aynu ku guulaysannay kursiga Raiisal wasaaraha, waxa dhacday in la dilo Madaxweyne Cabdirashiid Cali Sharmaarke oo lagu eedeeyay in uu u xagliyay dadkii reer Somaliland. Ugu dambayntiina waxa majaraha gacanta ku dhigay Ciidankii Milariga oo xabaal ku riday xaq iyo xuquuq kasta oo ummaddu lahayd. Taasna lagama aammusin, inta duurka loo galay ayaa dil iyo xasuuq loogu badheedhay.



Falalka Jeegaantu waxa ay bilaabmeen markii Axmed-Siilaanyo loo doortay Guddoomiyaha SNM 1984kii, waxaana cumaamaday laba qoys oo diiddanaa in ay xilka hayaan Mujaahid Cabdiqaaddir Koosaar IHU iyo qabiilkiisu. Hannaankaas doorashadu waxa uu sababay in ay beelaha qaarkood ku dhawaaqaan in ay ka baxayaan SNM isla markaana ay sameeyaan jabhad la yidhaahdo ”Gaashaamo Base Committee”, laakiin waxa loo tanaasulay dantii ummadda ee ahayd in macangagga lala dagaallamo. Huwantaasi waa ta sababtay in uu Siilaanyo noqdo Guddoomiyaha ugu muddada dheer SNM.

Sida ay maanta caqabadda ugu tahay wadajirka Somaliland ayay qodxaha Jeegaantu u curyaamin gaadheen himiladii aynu lahayn xilligii halganka.

Isha ku hay qaybaha dambe haddii Alle oggolaado

W/Q/ Faisal Abdi.
Hargeisa Somaliland.

Readers Comments (0)

Comments are closed.

Wararka xiga

Deg deg: Sucuudiga oo duqeeyay gaari shacaba dalkaasi Yaman iyo xasuuq jira

April, 21, 2018
Sucuudiga ayaa duqeeyay gaari shacaba dalkaasi Yaman iyo ...

Dawlada Yaman oo taageertay Somaliya una digtey Imaaraadka

April, 21, 2018
Dawlada Yaman ee ay ka taliyaan Xuutiyiinta iyo ...

Saxaafada oo dibedda u soo saartey beentii Trump ku weeraray Siiriya

April, 21, 2018
Saxaafada ayaa dibedda u soo saartey beentii Trump ...

Wasiirka arimaha dibedda ee Somaliya oo shaaciyay in dawladu waxba ka sixiixin Berbera

April, 20, 2018
Wasiirka arimaha dibedda ee Somaliya Axmed Cawad ayaa ...

Taliyaha ciidanka jeneraal C/welli Jaamac Gorod oo kulan ka qaybgalay iyo ujeedada: SAWIRO

April, 20, 2018
Taliyaha ciidanka jeneraal C/welli Jaamac Gorod ayaa kulan ...

Dhacdooyinka

Wadayaasha bajaajta Muqdisho oo cabsi ka qaba inay qaadaan dumarka iyo sababta

March, 18, 2018
Wadayaasha bajaajta Muqdisho ayaa cabsi ka qaba inay ...

Haweenay qabtey cudurka keena Aydhiska oo arin naxdina ka samaysay Muqdisho

March, 17, 2018
Haweenay qabtey cudurka keena Aydhiska ayaa arin naxdina ka ...

Dawlada Turkiga oo bixisay dhul laga dhisi doono safaarada Somaliya: SAWIRO

March, 16, 2018
Dawlada Turkiga ayaa bixisay dhul laga dhisi doono safaarada ...

Degmo labaad oo amaro ka soo saartey arimaha guurka

March, 16, 2018
Degmo labaad ayaa amaro ka soo saartey arimaha guurka. ...

Aduunyadu waxay nagu tiraa xageen reer Awdal wax u marinaa: Prof C/samad Nageeye

March, 15, 2018
Aduunyadu waxay nagu tiraa xageen reer Awdal wax ...

Dhacdo aad u naxdinleh: gabadh arooskeedii isku diyaarinaysa oo la diley iyo goobta

March, 12, 2018
Gabadh arooskeedii isku diyaarinaysa ayaa la diley. Dilkan aadka ...

Deegaanada Araabi, Jabanta, Dhoqle iyo nawaaxiga u dhow oo nimcada RABI ka da’dey

March, 3, 2018
Deegaanada Araabi, Jabanta, Dhoqle ee ismaamulka Somalida iyo ...